Chương 4Chợ phiên

Trời còn chưa sáng hẳn, tiếng chuông xe đạp đã leng keng ngoài cổng trường.

Diệp Thanh mở cửa, thấy Thảo đứng đó trong chiếc áo khoác mỏng, giỏ xe chằng một sợi dây thừng, miệng cười tươi như hoa mới nở.

“Đi chợ phiên! Nhanh lên, đi muộn là hết xôi ngon đấy!”

Hôm nay là ngày họp chợ ở trung tâm xã — mỗi tuần một phiên, người các bản đổ về đông như trẩy hội. A Muội đã đứng chờ sẵn từ lúc nào, vai đeo chiếc gùi nhỏ, mắt sáng rỡ.

Ba người đi bộ xuống dốc. Sương sớm còn quấn quanh những vạt cải non hai bên đường, long lanh như ai vừa rắc bạc lên lá. Tiếng suối róc rách dưới chân dốc, tiếng gà gáy từ những mái nhà sàn xa xa, và mùi khói bếp buổi sớm thơm ngai ngái.

Thanh mang theo một bọc tiền nhỏ buộc cẩn thận trong túi áo — tiền lương tháng đầu tiên của cô. Cô định mua ít muối, ít dầu, thêm mấy mét vải về may rèm cửa sổ cho căn nhà đất. Cửa sổ không rèm, đêm nào gió cũng lùa vào lạnh buốt.

Chợ họp trên một bãi đất rộng cạnh ủy ban xã. Vừa đến đầu chợ, mùi thơm đã ùa tới: mùi xôi nếp mới đồ thơm phức, mùi thịt nướng xèo xèo trên than hồng, mùi rượu ngô nồng nàn từ những vò rượu mở nắp, mùi mật ong rừng ngọt lịm.

Người đông nghịt. Phụ nữ dân tộc váy áo sặc sỡ, khăn thổ cẩm quấn đầu đỏ rực, gùi trên lưng chất đầy rau rừng, nấm hương, mật ong. Đàn ông ngồi thành hàng bên những vò rượu, vừa uống vừa cười sang sảng. Trẻ con chạy lăng xăng giữa các sạp hàng, tay đứa nào cũng cầm một que mía hoặc một gói kẹo.

A Muội kéo tay Thanh len lỏi qua đám đông, miệng giới thiệu không ngớt: “Cô ơi, đây là bà Páo bán xôi ngon nhất chợ! Kia là chú Sùng bán mật ong rừng thật đấy, không pha đường đâu!”

Bà Páo đã ngoài sáu mươi, răng đen bóng vì ăn trầu, thấy cô giáo mới liền bốc ngay một gói xôi ngũ sắc dúi vào tay cô.

“Cô giáo ăn thử! Nếp nương nhà bà, đồ bằng chõ gỗ, thơm lắm!”

Gói xôi mở ra, năm màu rực rỡ: trắng, đỏ gấc, vàng nghệ, tím lá cẩm, xanh lá dứa. Hạt nếp căng mọng, bóng mỡ, thơm nức mùi nếp mới. Thanh ăn một miếng, vị béo của mỡ lợn quyện với vị thơm của nếp, ngon đến mức cô nhắm mắt lại.

“Bà ơi, cho cháu mua hai gói mang về cho các cháu học trò ạ.”

“Không lấy tiền!” Bà Páo xua tay. “Cô dạy chữ cho con cháu bản, bà mời cô ăn xôi!”

Thanh đỏ mặt, nhất định dúi tiền vào tay bà. Bà Páo cười khà khà, nhét tiền vào túi áo rồi lại bốc thêm một nắm kẹo lạc dúi cho A Muội.

Đi qua sạp vải, Thanh dừng lại trước những xấp vải thổ cẩm đủ màu. Cô chọn một mảnh vải chàm nền, hoa văn đỏ trắng — về may rèm cửa. Bà bán vải thấy cô là cô giáo, bớt cho cô hẳn một khúc, còn dạy cô cách viền mép vải cho khỏi sổ chỉ.

“Cô khéo tay thế này, may rèm đẹp lắm đây.”

Thảo thì mải mê ở sạp thuốc lào và kẹo, mua một bọc kẹo gừng “về cho trạm xá, bệnh nhân nào cũng thích”. Cô nàng vừa trả tiền vừa nháy mắt với Thanh:

“Ở đây mua bán không cần mặc cả nhiều đâu. Người ta thấy mình thật thà, tự bớt cho.”

Giữa chợ, Thanh bỗng thấy một bóng người quen.

Già làng đang ngồi bên sạp thuốc lào, tay cầm điếu cày, mắt lim dim. Thấy Thanh, ông gật đầu chào, vẻ mặt vẫn nghiêm nghị như mọi khi. Nhưng khi A Muội chạy đến khoe gói kẹo, ông thò tay vào túi áo, móc ra hai viên kẹo gừng đặt vào lòng bàn tay em.

“Ăn ít thôi, sâu răng.” Giọng ông cộc lốc, nhưng khóe miệng khẽ nhếch lên.

Thanh nhìn ông, bỗng nhớ lời Thảo kể: chính già làng là người viết thư mời giáo viên tình nguyện lên bản. Một người đàn ông ngoài mặt khó tính, nhưng trong lòng lại lo cho con chữ của cả bản đến thế.

Cô cúi đầu chào ông thật sâu. Già làng khẽ “ừ” một tiếng, rít một hơi thuốc lào, khói bay lên mù mịt, che khuất đôi mắt đã hoe đỏ vì tuổi tác của ông.

Đến trưa, ba người ngồi nghỉ bên gánh phở của một bà cụ người Kinh lấy chồng lên đây từ thời trẻ. Bát phở nóng hổi, nước dùng trong veo, thơm mùi quế hồi, thịt bò thái mỏng, hành lá xanh mướt. Thanh ăn hết sạch cả nước, người ấm lên, mồ hôi rịn trên trán.

Đang ăn, Thảo bỗng huých cùi chỏ vào sườn Thanh, hất hàm về phía đầu chợ.

“Nhìn kìa.”

Lục Chinh đang đứng bên sạp muối, vai đeo ba lô bộ đội, tay xách một túi muối lớn. Anh mặc thường phục — áo sơ mi sẫm màu, quần dài — trông bớt lạnh lùng hơn mọi khi, nhưng vẫn đứng thẳng như cây tùng giữa đám đông ồn ào.

Như cảm nhận được ánh nhìn, anh quay lại. Ánh mắt hai người chạm nhau giữa chợ đông.

Thanh vội cúi xuống bát phở, vành tai nóng bừng. Thảo cười khúc khích, ghé tai cô thì thầm:

“Người ta đi chợ mua muối cho cả đồn, mà mắt cứ liếc về phía này là sao nhỉ?”

“Thôi đi!” Thanh véo nhẹ vào tay bạn.

Ăn xong, ba người đi dạo một vòng nữa. Đến sạp mía, A Muội đứng nhìn những cây mía tím lịm, nuốt nước bọt ừng ực. Thanh vừa định móc tiền ra mua thì một giọng trầm vang lên phía sau:

“Lấy ba cây.”

Lục Chinh đứng đó từ lúc nào, tay đã đưa tiền cho bà bán mía. Bà bán hàng nhanh nhảu róc vỏ, chặt thành khúc, gói vào lá chuối đưa cho anh. Anh đưa cả gói cho A Muội.

“Cho cô nữa.” Anh nói, mắt nhìn Thanh một cái rồi dời đi.

Hai chữ cụt lủn, nhưng Thanh thấy tim mình đập nhanh hơn một nhịp. A Muội reo lên, chia cho mỗi người một khúc mía. Mía tím ngọt lịm, nước ứa ra mát lạnh, thơm mùi mía mới róc.

Bốn người đứng ăn mía giữa chợ, chẳng ai nói gì nhiều. Thảo vừa nhai mía vừa liếc Thanh, ánh mắt đầy ẩn ý. Lục Chinh ăn xong khúc mía của mình, phủi tay, gật đầu chào rồi quay đi, hòa vào dòng người.

“Chú ấy lúc nào cũng vội.” A Muội nói, miệng còn nhai mía. “Nhưng lần nào đi chợ chú cũng mua quà cho cháu.”

Thanh nhìn theo bóng lưng anh khuất dần sau những chiếc ô che nắng sặc sỡ, trong lòng dâng lên một cảm giác khó tả. Cô cắn một miếng mía nữa, vị ngọt lan ra đầu lưỡi, ngọt đến tận cổ họng.

Rời sạp mía, Thanh ghé vào một sạp thổ cẩm nhỏ ở cuối chợ. Những chiếc khăn quàng đủ màu sắc treo lủng lẳng trên sào tre, bay phấp phới trong gió. Cô mân mê một chiếc khăn nền chàm, thêu hoa văn hình quả trám đỏ trắng — màu sắc trầm mà ấm.

Cô nghĩ đến mẹ. Đã hơn hai tháng cô lên núi, chưa gọi về nhà lần nào. Mỗi lần định gọi, cô lại chùn tay. Mẹ cô là người phụ nữ mạnh mẽ, nói một là một. Cuộc hôn nhân bà sắp đặt cho cô — với con trai một gia đình giàu có dưới xuôi — cô đã từ chối thẳng thừng rồi bỏ lên núi. Mẹ giận đến mức không thèm gọi điện.

“Cô mua khăn cho ai thế?” Bà bán hàng hỏi, tay thoăn thoắt gấp khăn.

“Cho… mẹ cháu.” Thanh nói khẽ, rồi móc tiền ra trả. “Bà gói giúp cháu đẹp một chút ạ.”

Bà bán hàng cười hiền, gấp chiếc khăn vuông vức, buộc thêm một sợi dây ruy băng đỏ. Thanh ôm gói khăn vào lòng, bỗng thấy sống mũi cay cay. Cô chưa biết bao giờ mới dám gửi nó về. Nhưng ít nhất, cô đã mua nó — như một lời hứa thầm rằng một ngày nào đó, cô sẽ làm lành với mẹ.

Thảo đứng bên cạnh, nhìn thấy hết, khẽ siết tay bạn một cái, không nói gì.

Chiều về, ba người gùi nặng hàng hóa leo dốc. Nắng chiều vàng óng rải xuống những thửa ruộng bậc thang, sương sớm đã tan hết, chỉ còn mùi nắng thơm nồng trên lá cải non. A Muội đi trước, miệng hát líu lo, gùi sau lưng đầy kẹo và xôi.

Thảo đi cạnh Thanh, bỗng nói, giọng trầm xuống hiếm hoi:

“Này, cô thấy không? Ở đây người ta sống với nhau bằng những thứ nhỏ xíu thế đấy. Gói xôi, khúc mía, viên kẹo gừng. Nhỏ thôi, nhưng ấm.”

Thanh gật đầu, tay siết chặt quai gùi. Trong gùi cô, mảnh vải chàm thơm mùi vải mới, gói muối trắng tinh, và một bọc kẹo lạc bà Páo dúi thêm lúc ra về.

Về đến trường, trời đã nhá nhem. Thanh treo mảnh vải lên cửa sổ ướm thử — màu chàm trầm, hoa văn đỏ trắng nổi bật trên nền vách đất. Đẹp đến nao lòng.

Cô đứng giữa căn nhà nhỏ, nhìn mảnh vải bay nhẹ trong gió chiều, nghe tiếng suối róc rách ngoài kia, bỗng thấy sống mũi cay cay.

Ở dưới xuôi, cô từng đi những siêu thị sáng choang, mua sắm không cần nhìn giá. Nhưng chưa bao giờ cô thấy một buổi chợ vui đến thế, chưa bao giờ một khúc mía lại ngọt đến thế.

Ngoài đồi, những vạt cải non đang rung rinh trong gió chiều, xanh mướt một màu, chờ ngày nở hoa.