Chương 1Mùi bánh mới

Mùi bơ tan chảy len qua khe cửa gỗ, tràn ra con phố lát đá còn ngái ngủ.

Đào Tiểu Mãn đứng trước lò nướng, hai bàn tay lót khăn dày, nín thở kéo khay bánh ra. Hơi nóng ập vào mặt cô, mang theo mùi đậu xanh quyện vani thơm đến mức cô phải nhắm mắt lại một lúc mới dám mở ra nhìn.

Mẻ bánh đầu tiên của tiệm Hạnh Phúc: hai mươi chiếc bánh đậu xanh vỏ vàng óng, mặt bánh nứt nhẹ thành những đường vân như gốm cổ.

Lò nướng kêu lách tách một tiếng, như đang cười cùng cô.

Chiếc lò này bà ngoại mua từ bốn mươi năm trước, lớp men ngoài đã ngả màu trà, tay nắm cửa long ra phải quấn dây thép. Hôm dọn về, thợ sửa lò lắc đầu bảo cô mua lò mới cho lành. Tiểu Mãn không chịu.

Bà bảo, lò càng cũ, bánh càng có hồn.

Bốn giờ sáng cô đã dậy, khi cả con phố còn chìm trong màn sương mỏng giăng trên mặt sông. Trong gian bếp nhỏ phía sau tiệm, ngọn đèn vàng hắt lên tường vôi cũ, in bóng cô lom khom bên cối đá.

Tiểu Mãn giã đậu xanh đã ngâm qua đêm. Chày gỗ nện xuống đều đều, tiếng cối đá vọng ra ngõ vắng nghe thật thà và ấm. Đậu nhuyễn dần thành bột mịn, cô trộn với đường, với mỡ, rồi vo thành từng viên nhân tròn xoe đặt lên mâm.

Trên kệ bếp, lọ thủy tinh đựng hạt đậu vani bà ngoại trồng sau vườn nằm lặng lẽ. Cô mở nắp, mùi vani nguyên chất xộc lên nồng nàn đến mức cô phải nhắm mắt. Chỉ một hạt cho cả mẻ bánh — bà dặn, vani như tình cảm, cho nhiều quá sẽ gắt, cho ít quá sẽ nhạt.

Cô rây bột mì qua rây tre, bột rơi xuống như tuyết. Nhào bột, cán vỏ, bọc nhân, nặn hình — đôi bàn tay cô thoăn thoắt mà dịu dàng, như đang dỗ dành một đứa trẻ. Mỗi chiếc bánh nặn xong, cô lại đặt nhẹ vào khay, ngay ngắn như xếp những viên kẹo.

Mồ hôi rịn trên trán, dính cả bột thành vệt trắng. Cô đưa mu bàn tay quệt ngang, để lại một vệt dài trên má mà không hay.

Đến khi khay bánh đầu tiên vào lò, trời vừa hửng sáng ngoài khung cửa sổ nhỏ. Tiểu Mãn ngồi bệt xuống ngưỡng cửa bếp, ôm đầu gối nhìn lửa trong lò cháy lách tách, nghe mùi bơ bắt đầu dậy lên, len lỏi khắp gian nhà.

Cô chợt nhớ những buổi sớm ngày bé, bà ngoại cũng ngồi đúng chỗ này, cũng ôm đầu gối như thế, cũng nhìn lửa như thế. Hồi đó cô còn ngái ngủ, dụi mắt hỏi: “Bà ơi sao bà dậy sớm thế?” Bà xoa đầu cô, bàn tay thơm mùi bột: “Bánh ngon phải dậy cùng mặt trời, con ạ.”

Mặt trời lên đến ngọn tre thì mẻ bánh ra lò.

Cô đặt khay bánh lên kệ gỗ cho nguội, rồi lôi từ trong ba lô ra tấm biển gỗ mình tự sơn đêm qua. Bốn chữ “Tiệm Bánh Hạnh Phúc” viết bằng sơn trắng, nét cuối của chữ Phúc hơi lem vì tay cô run.

Treo hơi nghiêng.

Cô đứng lùi ra xa ngắm, nghiêng đầu sang trái, rồi sang phải, cuối cùng quyết định: nghiêng một chút cũng được, trông có duyên.

Ngày đầu khai trương, không pháo, không băng rôn. Chỉ có mùi bánh.

Sáu giờ sáng, con phố ven sông bắt đầu cựa mình. Bà bán xôi đẩy xe ngang qua, hít một hơi thật sâu rồi quay sang nhìn tấm biển mới treo.

“Bánh đậu xanh hả cháu? Thơm quá.”

“Dạ, bà ăn thử một chiếc nhé, hôm nay khai trương, miễn phí ạ.”

Bà bán xôi cười xua tay, xe đi xa dần, để lại mùi nếp dẻo thoảng qua mùi bơ. Tiểu Mãn đứng ở cửa, tay vẫn cầm chiếc bánh nóng, hơi ấm thấm qua giấy lót vào lòng bàn tay.

Vị khách đầu tiên là gió.

Tiếng chuông gió treo trước cửa khẽ reo một tiếng, trong vắt. Cô ngẩng lên nhìn chuỗi chuông bằng vỏ sò bà ngoại để lại, mỗi khi có khách đẩy cửa, chuông sẽ reo.

Hôm nay nó reo vì gió. Cũng là reo.

Cô quay vào, bày bánh ra tủ kính. Xếp được một hàng ngay ngắn thì làm rơi một chiếc xuống sàn, vỏ vỡ đôi, nhân đậu xanh lăn ra như viên bi. Tiểu Mãn ngồi xổm nhặt, nhón một miếng nhân bỏ vào miệng.

Ngọt vừa. Mềm. Thơm vani.

Nhưng thiếu một vị gì đó.

Cô liếm mép, cố gọi tên cái vị đang thiếu. Nó lẩn quất đâu đó trong trí nhớ, giống như mùi nắng phơi trên chăn bông ngày bé, giống như bàn tay ai đó xoa đầu cô qua lớp bột mì.

Mẹ cô từng làm bánh đậu xanh. Trước khi mẹ bỏ đi.

Tiểu Mãn lắc đầu, gạt ý nghĩ sang một bên, đứng dậy phủi vụn bánh dính trên tạp dề. Cuốn sổ công thức của bà ngoại nằm mở trên quầy, trang giấy đã ngả vàng, chữ viết tay nghiêng nghiêng: “Bánh đậu xanh — vỏ phải mỏng, nhân phải nhuyễn, lửa vừa, đừng tham.”

Dưới dòng chữ còn in dấu vân tay dính bột mì, mờ mờ, như bà vẫn đang đứng đâu đó trong bếp này.

Buổi trưa, nắng đổ xuống mặt phố đá loang loáng. Vài người đi ngang ghé mắt nhìn vào tủ kính, rồi đi tiếp. Một bé gái níu tay mẹ: “Mẹ ơi, bánh thơm quá, mua cho con một chiếc đi.”

“Về nhà ăn cơm, bánh kẹo gì giờ này.”

Bé gái bị kéo đi, còn ngoái cổ lại nhìn, đôi mắt tròn xoe dính chặt vào khay bánh vàng óng. Tiểu Mãn vội lấy một chiếc bánh quy bơ nhỏ, chạy ra cửa.

“Này, cô tặng con, ăn cho vui miệng nhé.”

Bé gái reo lên, cắn một miếng, vụn bánh dính đầy hai má. Người mẹ ngượng ngùng cảm ơn, móc ví ra trả tiền. Tiểu Mãn xua tay: “Khai trương mà chị, lấy may thôi.”

Hai mẹ con đi khuất sau khúc quanh, tiếng cười của bé gái còn vọng lại một đoạn.

Tiểu Mãn quay vào tiệm, trong lòng nhẹ bẫng như vừa ăn một thìa kem.

Đầu giờ chiều, tiệm đón vị khách trả tiền đầu tiên: một ông cụ râu tóc bạc phơ, tay dắt đứa cháu trai chừng năm tuổi. Ông cụ ngắm nghía tủ kính một lúc rồi chỉ vào khay bánh đậu xanh:

“Cho ông hai chiếc. Cháu ông nó cứ nằng nặc đòi ăn bánh nhà mới mở, bảo thơm hơn bánh siêu thị.”

Tiểu Mãn gói bánh bằng giấy nâu, buộc nơ dây gai cẩn thận như gói quà. Đứa bé ôm gói bánh vào ngực, hít hà: “Thơm quá bà… à ông ơi!”

Ông cụ cười khà khà, trả tiền còn dúi thêm cho cô một quả quýt: “Lấy may khai trương.”

Quả quýt còn đượm nắng, vỏ sần sùi thơm nồng. Tiểu Mãn bóc ăn ngay tại quầy, vị chua ngọt ứa ra đầu lưỡi. Cô giữ lại vỏ quýt, đặt lên bệ cửa sổ cho thơm.

Lúc ấy, một chiếc xe tải in chữ “Bánh Đức Phát” chạy ngang qua phố, thùng xe sơn màu đỏ chói. Tiểu Mãn nhìn theo, chợt thấy tiệm bánh nhỏ của mình lọt thỏm giữa dãy phố, bé xíu như một chiếc bánh quy đặt cạnh ổ bánh mì lớn.

Cô nhún vai, quay vào lau lại tủ kính cho sáng bóng.

Bé thì bé, nhưng là của mình.

Chiều xuống, tiệm vẫn vắng. Cô ngồi ở góc cửa sổ nhìn ra sông, tay cầm chiếc bánh đậu xanh cuối cùng trong khay trưng bày — chiếc hơi méo, không nỡ bán. Cắn một miếng, vỏ bánh giòn tan vỡ vụn trên đầu lưỡi, nhân đậu xanh mềm mịn tan ra, ngọt thanh.

Ngon. Nhưng cái vị thiếu thiếu ấy vẫn còn đó.

Nắng chiều rọi qua khung cửa sổ, nhuộm vàng mặt sông lăn tăn sóng. Một chiếc thuyền nhỏ trôi qua, người lái đò đội nón lá, mái chèo khua nước đều đều. Tiểu Mãn tựa cằm lên tay, nhìn theo đến khi thuyền khuất sau rặng tre.

Cô đã bỏ việc thiết kế ở thành phố được ba tháng. Đồng nghiệp cũ nhắn tin hỏi cô có hối hận không. Cô trả lời bằng ảnh tấm biển gỗ treo nghiêng.

Không ai hiểu vì sao cô về thị trấn nhỏ này mở tiệm bánh, kể cả cô đôi khi cũng tự hỏi. Chỉ biết mỗi sáng thức dậy ngửi thấy mùi bơ trong bếp, lòng cô yên đến lạ.

Tối, cô dọn tủ, lau quầy, đếm lại tiền trong hộp: vừa đủ mua bột cho ngày mai, thừa ra một ít mua rau. Cô bật cười một mình, tiếng cười vang vang trong tiệm vắng.

Ế thì ế, nhưng vui.

Trên kệ cao nhất, tấm ảnh bà ngoại trẻ được lồng trong khung gỗ mộc. Trong ảnh, bà mặc áo dài nâu, tóc tết hai bên, cười tươi đứng cạnh lò bánh. Bên cạnh bà còn một người phụ nữ trẻ khác, mặt hơi mờ vì ảnh cũ — Tiểu Mãn nhìn mãi vẫn không đoán được là ai.

Cô đứng lên ghế, lau bụi trên khung ảnh, khẽ nói:

“Bà ơi, hôm nay con khai trương rồi. Bánh đậu xanh, đúng công thức của bà. Chỉ có điều…”

Cô ngừng lại, ngón tay miết nhẹ lên mặt kính.

“Con vẫn chưa tìm ra cái vị còn thiếu.”

Ngoài cửa sổ, sông đã lên đèn. Những vệt sáng vàng lấp loáng trên mặt nước, chập chờn như lửa trong lò bánh buổi sớm.

Đang kéo cửa xếp xuống thì có tiếng dép lê lẹp xẹp dừng lại trước tiệm. Một cụ bà tóc bạc trắng, tay xách giỏ rau, đang đứng hít hà.

“Mùi này… giống hồi xưa quá.”

Tiểu Mãn vội mở lại cửa: “Bà ơi, mai bà ghé ăn thử nhé, tiệm cháu mới khai trương, bánh đậu xanh ngon lắm bà.”

Cụ bà nhìn cô, đôi mắt đục mờ vì tuổi tác chợt ánh lên một tia sáng lạ. Bà gật đầu, chậm rãi bước đi, tiếng dép lê xa dần trong con ngõ tối.

Tiểu Mãn đứng nhìn theo, tay vô thức siết chặt vạt tạp dề.

Trong không khí đêm, mùi vani từ mẻ bánh cuối vẫn còn vương vấn, ngọt ngào và dai dẳng như một lời hẹn chưa nói thành lời.